رولان بارت و جایگاه روش در یک اثر تحقیقی
کتاب “Rustle of language” [خشخش زبان] مجموعهی مقالات رولان بارت در سالهای 1967 تا 1980 است که توسط ریچارد هاورد [1] گردآوری و انگلیسی ترجمه شده است. بارت در فصل هفتم در مقالهی «مؤلفان، روشنفکران و معلّمان» شباهتها و تفاوتهای گونههای سخن و نوشتار در این سه حیطه را به بحث نهاده است. در قطعۀ زیر او از نقش روش در یک اثر تحقیقی میگوید:
«بعضی افراد آزمندانه و پرتوقع از روش، و آنچه در عمل از آن میخواهند، سخن میگویند. در نزد آنها، روش هرگز بهحدّ کافی دقیق و بهحدّ کافی صوری نیست. روش به یک قانون تبدیل میشود. اما چون این قانون از هر اثر خارجی تهی است (هیچکس نمیتواند در «علوم انسانی» نتیجه مشخص کند) به ناکامی عظمایی دچار میشود. قانونْ خویش را بهمثابۀ یک فرا-زبان محض پیش مینهد و از نخوت همهی فرازبانها سهمی از آن خود میکند. واقعیت لایتغیّر این است که اثری که مدام اراده-معطوف-به-روش خویش را جار میزند در نهایت سترون خواهد ماند. همه چیز اگر برای روش گذاشته شود، هیچچیز برای نوشتن نمیماند. پژوهشگر اصرار دارد که متناش روششناسانه خواهد بود، اما این متن هرگز حاصل نمیشود. هیچ راهی برای قتل یک اثر تحقیقی و ارسالش به زبالهدان پروژههای متروکه مطمئنتر از روش نیست.
خطر روش (روشِ متصلّب) از اینجا میآید: کار تحقیقی باید دو لازمه را برآورده سازد. لازمهی نخست مسئولیت است: کار تحقیقی باید سلاست را بیفزاید، پیامدهای یک اسلوب عمل و عذرهایی را که یک زبان میتراشد افشا کند—خلاصهی کلام اینکه کار تحقیقی باید یک نقد را قوام بخشد (بار دیگر بهخاطر بیاوریم که نقدکردن یعنی بهبحرانافکندن). در اینجا روش گریزناپذیر است، نه برای نیل به «نتایج»، بلکه—یا در تناقض با آن—دقیقا ازآنروکه روشْ بالاترین درجهی آگاهی یک زبان را که خویش را هرگز فراموش نمیکند محقق میگرداند. اما لازمهی دوم واجد مرتبتی متفاوت است. لازمهی دوم ناظر به نوشتن است، ناظر به فضایی است برای تفرّق خواستهها که قانون در آنجا معزول است. پس در مقطعی خاص ضروری است که با روش سر ستیز داشت، یا دستکم به آن بدون هیچ موهبت بنیادین نظر کرد، بهمثابۀ یک صدا در میان صداهای کثیر: بهمثابۀ یک نظر یا یک منظر که درون یک متن تعبیه شده است—متنی که آخرالامر خودش یگانه نتیجهی هر تحقیقی است.» [2]
[1] Richard Howard
[1] Barthes, Roland. 1986, Rustle of Language, Basil Blackwell, p. 318-19.
کلمات کلیدی: رولان بارت، روش تحقیق، فلسفه علوم اجتماعی
